Schuldenvrij

Schuldenproblematiek bij mensen met LVB


Datum: 22 juni 2017

Els, een vrouw met een licht verstandelijke beperking, kampt met forse schulden. Pas járen later krijgt ze passende begeleiding om haar schuldenproblematiek aan te pakken. Het voorbeeld van Els staat helaas niet op zichzelf. Hoe kunnen we deze problematiek voorkomen en aanpakken?

Waarom was de weg zo lang?

Het voorbeeld van Els staat niet op zichzelf. In Nederland hebben veel mensen schulden. Onbekend is hoeveel van deze mensen een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben. De inschatting is dat het er veel zijn. Toch wordt deze beperking vaak niet herkend. Problemen verergeren, schuldhulpverleningstrajecten lopen mis en er ontstaan nieuwe schulden.

Een veranderende en veeleisende samenleving

We leven in een complexe samenleving. Digitalisering, focus op eigen regie, versobering van zorg en begeleiding en sociale vangnetten, zoals Wajong, en grotendeelse verdwijning van sociale werkvoorzieningen. Terwijl reguliere werkgevers nog niet zijn toegerust om mensen met LVB een werkplek te bieden. Onze samenleving sluit steeds minder aan op mensen met een licht verstandelijke beperking.

Mensen hebben moeite hun weg te vinden in de verschillende stelsels en de vele instanties met ieder hun eigen regels, terminologie en werkwijze. De huidige samenleving vraagt een hoge mate van zelfstandigheid van mensen terwijl deze samenleving tegelijkertijd complexer wordt.

Alles hangt met elkaar samen

Schulden staan vaak niet op zichzelf. Het begint al op school. Wat is je opleidingsniveau, wie zijn je vrienden, ben je makkelijk beïnvloedbaar, kan je werken, zelfstandig reizen, je leven goed overzien? Heb je extra zorgkosten en ken je eventuele tegemoetkomingen zoals huurtoeslag? Begrijp je wat er in je post staat en welke verplichtingen je bij sommige aankopen aangaat?
Mensen met een licht verstandelijke beperking hebben hier vaak moeite mee. Terwijl dit wel van ze wordt gevraagd. Zeker bij de mensen bij wie de beperking niet is gediagnosticeerd, leidt dit vroeg of laat vaak tot financiële problemen.

Wat is nodig?

Financiële problemen bij mensen met een licht verstandelijke beperking zijn te voorkomen en zeker te verminderen. Hiervoor doen wij graag een paar suggesties:

Onderzoek

Er is meer inzicht nodig in de omvang van het aantal mensen met een licht verstandelijke beperking in de schulden en de rol die de licht verstandelijke beperking speelt bij de oorzaak van de financiële problemen. De samenhang met andere leefgebieden, zoals werk, zorgkosten, participatie moet hierin worden meegenomen.

Preventie

Voorkomen blijft beter dan genezen. Het project Smart met Geld is een goed voorbeeld van een preventieve aanpak. Maar preventief kan nog veel meer worden gedaan. Herhaling is heel belangrijk bij deze doelgroep. Eén training van acht lessen à la Smart met Geld is niet voldoende. Financiële educatie moet standaard in de lesprogramma’s worden verweven, jongeren moeten via apps, filmpjes, spelletjes en dergelijke geprikkeld worden de financiële lessen op te nemen.

Ouders vervullen een zeer belangrijke rol in de financiële educatie. Dat kan veel meer worden gestimuleerd.

Daarnaast kunnen banken, telecom- en andersoortige bedrijven ook een rol vervullen bij de preventie van schulden Informatie en advies over financiële diensten en afbetalingsvoorwaarden zou aan veel strengere eisen voor begrijpelijkheid en toegankelijkheid moeten voldoen. Ook zouden kredietverstrekkers zelf verantwoordelijkheid moeten nemen voor schulden die ze hebben laten ontstaan bij mensen waarvan ze hadden kunnen weten dat die gevolgen niet kunnen overzien.

Herkenning van de beperking en een passende aanpak

Kennis over de doelgroep mensen met een licht verstandelijke beperking is noodzakelijk. Als de beperking vaker en eerder wordt herkend, dan kan de aanpak daarop aansluiten. Niet alleen mensen in de zorg moeten kennis hebben over een LVB. Dit geldt ook voor leerkrachten, politieagenten, conducteurs, beleidsmedewerkers, loketmedewerkers, schuldhulpverleners, etcetera.

Stimulansz (kennisorganisatie sociaal domein) en MEE hebben gezamenlijk een trainingspakket ontwikkeld voor professionals die te maken hebben met schuldhulpverlening aan mensen met een LVB

Meer kansen voor LVB’ers

Als LVB’ers ondersteuning krijgen om kansen te pakken, met name op de arbeidsmarkt, maar ook op terreinen als sport, wonen, financiële administratie, dan kunnen financiële problemen worden voorkomen. Mensen met een licht verstandelijke beperking hebben vaak net een steuntje in de rug nodig om ergens te komen én ergens te blijven. Na school - vaak voortgezet, speciaal onderwijsschool, praktijkschool of MBO 1 of 2 – gaat het vaak mis en worden deze LVB-jongeren thuiszitters. Daarom heeft MEE een Toekomstcoach ontwikkeld, die deze jongeren integraal coacht op alle levensterreinen met de nadruk op het vinden van een duurzame arbeidsplek.

 

Colofon

Tekst: Auke Blom